21 października 2009 roku Parlament Europejski uchwalił dwa rozporządzenia, które mają znaczący wpływ na przyszłość transportu drogowego. Jedno to Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) 1071/2009 ustanawiające wspólne zasady dotyczące warunków wykonywania zawodu przewoźnika drogowego i drugie uchylające dyrektywę Rady 96/26/WE Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) 1072/2009 dotyczące wspólnych zasad dostępu do rynku międzynarodowych przewozów drogowych.

Rynek transportowy po 4 grudnia 2011

Rozporządzenia te wchodzą w życie 4 grudnia 2011 roku. Zapis Rozporządzenia 1071/2009/WE nie ma zastosowania do wykonujących przewóz rzeczy nie przekraczający 3,5 tony, ale państwa członkowskie mogą obniżyć ten limit. Nie stosuje się go również do wykonujących przewóz na potrzeby własne osób, pojazdów wolnobieżnych nie przekraczających 40 km/h oraz do wykonujących przewozy krajowe, które mają jedynie nikły wpływ na rynek transportowy z uwagi na rodzaj przewożonych rzeczy lub niewielką odległość.

Wszyscy przewoźnicy, niezależnie od obszaru, na którym wykonują przewozy, będą musieli uzyskać jednakowe zezwolenie na wykonywanie przewozów drogowych. Dodatkowo przedsiębiorcy wykonujący międzynarodowy transport drogowy, oprócz zezwolenia, będą zobowiązani uzyskać licencję wspólnotową.

Niestety nie wiadomo, kto będzie wydawał zezwolenie na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego, oraz kto będzie odpowiedzialny za wydawanie nowych licencji wspólnotowych. Również zasady i tryb wymiany dotychczasowych uprawnień na nowe dokumenty nie został jeszcze określony.

Warunki wykonywania zawodu przewoźnika drogowego określa artykuł 3 Rozporządzenia. Przedsiębiorca wykonujący zawód przewoźnika drogowego musi spełnić następujące wymogi:
posiadać rzeczywistą i stałą siedzibę w jednym z państw członkowskich (art.5), cieszyć się dobrą reputacją (art.6 i art.19), posiadać odpowiednią zdolność finansową (art.7 i art.20) oraz posiadać wymagane kompetencje zawodowe (art.8 i art.21). Wszystkie te warunki muszą być spełnione nieprzerwanie. W przeciwnym razie może to skutkować wydaniem decyzji o zawieszeniu lub cofnięciu zezwolenia. 

Zarządca transportowy

Zarządzający transportem to osoba fizyczna zatrudniona przez przedsiębiorcę lub przedsiębiorca (jeżeli jest osobą fizyczną) lub inna osoba fizyczna wyznaczona przez przedsiębiorcę na podstawie umowy, zarządzająca w sposób rzeczywisty i ciągły operacjami transportowymi przedsiębiorcy. Warunkiem koniecznym do wykonywania przez przedsiębiorcę zawodu przewoźnika drogowego jest wyznaczenie co najmniej jednej osoby fizycznej zarządzającej transportem.

Zarządzający transportem musi spełnić następujące warunki: 

• dobra reputacja, 
• kompetencje zawodowe, 
• w sposób rzeczywisty i ciągły zarządza operacjami transportowymi przedsiębiorstwa, 
• posiada rzeczywisty związek z przedsiębiorstwem, 
• ma miejsce zamieszkania na terenie Wspólnoty

Zadania osoby występującej w charakterze zarządzającego muszą być sprecyzowane w umowie i obejmują w szczególności: 

• utrzymanie i konserwację pojazdów,
• sprawdzanie umów i dokumentów przewozowych, 
• podstawową księgowość, 
• przydzielanie ładunków lub usług kierowcom i pojazdom, 
• sprawdzanie procedur związanych z bezpieczeństwem.

Zarządzający może kierować operacjami transportowymi, ale nie więcej niż w 4 różnych przedsiębiorstwach realizowanymi za pomocą połączonej floty nie większej niż 50 pojazdów.

Siedziba przedsiębiorcy

Aby spełniać warunki związane z posiadaniem siedziby przedsiębiorca musi posiadać siedzibę położoną w państwie członkowskim wraz z lokalami, w której prowadzi główną działalność, a w szczególności przechowuje dokumenty księgowe, dokumenty potwierdzające dane dotyczące czasu pracy kierowców, akta pracownicze i wszelkie inne dokumenty, do których dostęp musi posiadać właściwy organ, aby móc sprawdzić, czy spełnione zostały warunki przewidziane w rozporządzeniu.

Powinien dysponować co najmniej jednym środkiem transportowym, którego jest właścicielem lub posiadaczem. Przewoźnik będzie musiał prowadzić bazę eksploatacyjną, w której przedsiębiorca prowadzi działalność związaną z pojazdami przy użyciu niezbędnego i odpowiedniego sprzętu technicznego i administracyjnego oraz urządzeń technicznych w sposób ciągły i rzeczywisty. Zasady prowadzenia bazy eksploatacyjnej określa państwo członkowskie. 

Dobra reputacja

W omawianym rozporządzeniu zostały zaostrzone warunki spełnienia dobrej reputacji. Jednym z warunków jest brak nałożenia sankcji za poważne naruszenie przepisów wspólnotowych, w tym za naruszenie: 

• czasu prowadzenia pojazdu i odpoczynku kierowców, czasu pracy oraz instalacji i używania urządzeń kontrolnych,
• maksymalnej masy i wymiarów pojazdów użytkowych w ruchu międzynarodowym, kwalifikacji wstępnej i ustawicznego kształcenia kierowców, 
• badań technicznych pojazdów, dostępu do rynku międzynarodowych przewozów drogowych rzeczy lub osób, 
• bezpieczeństwa w drogowym przewozie towarów niebezpiecznych, 
• instalacji i używania ograniczników prędkości, 
• praw jazdy, 
• dostępu do zawodu, 
• transportu zwierząt.

Naruszenie jednego z wyżej wymienionych punktów powoduje wydanie decyzji o wstrzymaniu lub cofnięciu zezwolenia.

Zdolność finansowa 

Przedsiębiorca transportu drogowego musi posiadać minimalną zdolność finansową konieczną do zapewnienia właściwego rozpoczęcia działalności i należytego zarządzania. Musi być w stanie w każdym momencie roku finansowego spełnić swoje zobowiązania finansowe.

Zdolność finansową należy wykazać poprzez roczne sprawozdanie finansowe poświadczone przez audytora lub osobę upoważnioną. Sprawozdanie ma wykazać, że przedsiębiorca dysponuje kapitałem i rezerwami o wartości równej co najmniej 9.000 EUR w przypadku posiadania tylko jednego pojazdu oraz 5.000 EUR za każdy następny pojazd. W drodze odstępstwa, właściwy organ może zgodzić się lub wymagać, aby przedsiębiorca wykazał swoją zdolność finansową za pomocą zabezpieczeń w formie gwarancji bankowej lub ubezpieczenia (np. odpowiedzialności zawodowej).

Kompetencje zawodowe 

Przedsiębiorca musi posiadać wiedzę w zakresie transportu krajowego i międzynarodowego sprawdzoną podczas egzaminu pisemnego, który może być uzupełniony egzaminem ustnym, jeżeli tak zdecyduje państwo członkowskie. Państwa członkowskie mogą wymagać, aby posiadacze certyfikatów kompetencji zawodowych ważnych wyłącznie w odniesieniu do krajowego transportu drogowego zdawali egzaminy lub część egzaminów.

Rozporządzenie 1072/2009/WE dotyczy międzynarodowego zarobkowego przewozu drogowego rzeczy w przejazdach na terytorium Wspólnoty. Licencje wspólnotowe i uwierzytelnione wypisy z licencji wspólnotowej wydane przed dniem stosowania ww. rozporządzenia obowiązują do dnia ich wygaśnięcia.

Oba rozporządzenia zostawiają wiele elementów do decyzji państwa członkowskiego, które może złagodzić albo zaostrzyć ich wymagania. Na konferencjach i spotkaniach przedstawiciele Ministerstwa Infrastruktury informują o pracach nad propozycją ustawy, niestety oficjalnego potwierdzenia nie ma. Czas wakacji i wybory do Sejmu RP mogą oznaczać, że polskie przepisy wykonawcze będą robione na ostatnią chwilę, a to może prowadzić do nie uwzględnienia wniosków składanych przez przewoźników.

Oba rozporządzenia mają niebagatelny wpływ na działalność polskich przedsiębiorców realizujących usługi transportu drogowego w ruchu krajowym i międzynarodowym, stąd tak duża potrzeba konsultacji i dialogu.